Huu ni mwongozo wa vitendo kwa Mtanzania anayetaka kuagiza gari kutoka Japan, kwa kuangalia mchakato, gharama kuu, na kodi za forodha unazopaswa kutarajia.
Kwanza, ni muhimu kuelewa kwamba kuagiza gari kuna gharama za aina mbili. Kuna gharama za upande wa Japan, kama bei ya kununua gari, usafirishaji wa ndani Japan, ukaguzi wa ubora kabla ya kusafirishwa, freight ya meli, na insurance. Kisha kuna gharama za upande wa Tanzania, kama ushuru wa forodha, excise duty, VAT, Railway Development Levy, Customs Processing Fee, na gharama za usajili wa kwanza wa gari. TRA inaeleza kuwa kodi za uagizaji kwa kawaida huhesabiwa kwa msingi wa thamani ya CIF, yaani Cost + Insurance + Freight. Pia TRA inaeleza kuwa excise duty ya ad valorem hutegemea CIF pamoja na import duty. (TRA)
Hatua ya kwanza ni kuchagua gari sahihi Japan na kuthibitisha taarifa zake vizuri kabla hujalipia. Angalia mwaka wa kutengenezwa, engine capacity, chassis number, mileage, hali ya gearbox, history ya ajali, na kama gari linafaa kwa matumizi yako Tanzania. Umri wa gari ni jambo kubwa kwa sababu Tanzania hutoza excise duty ya ziada kwa magari ya used kulingana na umri wake; kwa magari ya abiria yenye chini ya watu 10, gari la miaka 8 hadi 10 linatozwa 15%, na lililo zaidi ya miaka 10 linatozwa 30%. (TRA)
Hatua ya pili ni ukaguzi wa kabla ya kusafirishwa. Kwa magari used yanayoingizwa Tanzania, TBS inaeleza mchakato wa PVoC kwa hatua 5: kuomba ukaguzi, kupata inspection certificate/Certificate of Roadworthiness, kukusanya certificate, kuwasilisha certificate pamoja na shipping documents kwa TBS kwa authentication, na kisha kutumia certificate hiyo wakati wa clearance bandarini. Kwa magari kutoka Japan, TBS imekuwa ikitumia wakaguzi wa PVoC, na nyaraka za TBS zinaonyesha ada ya ukaguzi wa used motor vehicle kuwa USD 150 kwa gari. (Tanzania Bureau of Statistics)
Hatua ya tatu ni maandalizi ya nyaraka za usafirishaji. TRA inaeleza kuwa import documents kwa kawaida hujumuisha Final Invoice, authorization letter kwa agent, permits husika inapobidi, packing list, na transport documents kama Bill of Lading au Airway Bill. TRA pia inapendekeza declaration ifanywe kupitia Licensed Clearing and Forwarding Agent, na nyaraka zilodgewe kwenye TANCIS angalau siku 7 kabla ya meli kufika. (TRA)
Hatua ya nne ni clearance Tanzania. Kwa mujibu wa TRA, importer anapaswa kutumia Licensed Clearing and Forwarding Agent, na mchakato wa nyaraka hufanyika online kupitia TANCIS. Hapa ndipo assessment ya kodi hufanyika kulingana na CIF, HS classification, engine size, na umri wa gari. (TRA)
Kwa upande wa kodi, hizi ndizo za msingi unazopaswa kuzijua kwa gari la kawaida la used passenger vehicle:
TRA inaweka VAT ya kawaida kuwa 18%. TRA pia inaonyesha Railway Development Levy kuwa 2% ya CIF, na Customs Processing Fee kuwa 0.6% ya FOB. Kwa excise ya engine size, viwango vya TRA ni 0% kwa chini ya 1000cc, 5% kwa 1001cc hadi 2000cc, na 10% kwa zaidi ya 2000cc. Kwa magari used ya abiria yenye chini ya watu 10, excise ya umri ni 15% kwa miaka 8 hadi 10 na 30% kwa zaidi ya miaka 10. Kuhusu import duty, mfumo wa EAC CET hutumika kwa classification ya gari, na magari ya HS 87.03 kwa ujumla huwa kwenye kiwango cha 25%, lakini ni busara kuthibitisha HS code ya gari lako kupitia agent au TRA kwa sababu classification ndogo inaweza kubadilisha assessment. (TRA)
Kitu ambacho watu wengi hukikosea ni kudhani kuna “bei ya kuagiza” moja tu. Kwa vitendo, gharama yako ya mwisho huwa na tabaka kadhaa: bei ya gari Japan, ada ya ukaguzi wa PVoC, freight/insurance hadi Dar es Salaam, ushuru wa forodha, VAT, excise, levy mbalimbali, kisha gharama za usajili. Ndiyo maana gari la bei nafuu kwenye auction linaweza kuonekana rahisi mwanzo lakini likaingia ghali baada ya kodi na ada zote kujumlishwa. (Tanzania Bureau of Statistics)
Kwa mfano wa makadirio, fikiria umechagua gari la mwaka wa kati, engine 1500cc, used, na CIF yake ikafika USD 10,000. Kisheria na kikodi, import duty inaweza kuwa karibu 25% ya CIF, excise ya engine size 5%, VAT 18%, pamoja na RDL 2% na CPF 0.6% ya FOB. Halafu kama gari hilo lina umri wa miaka 8 hadi 10, kuna pia excise ya ziada ya 15%; kama lina zaidi ya miaka 10, ziada hiyo hupanda hadi 30%. Hivyo tofauti ya mwaka wa kutengenezwa inaweza kubadilisha gharama ya ku-clear kwa kiwango kikubwa sana hata kama bei ya kununua gari ni ileile. Kwa sababu TRA assessment halisi hutegemea HS code, CIF iliyokubaliwa, na valuation ya customs, makadirio ya mwisho yanapaswa kuthibitishwa kwa clearing agent au TRA kabla hujalipia gari Japan. (TRA)
Baada ya clearance, utahitaji usajili wa kwanza. TRA inaonyesha Motor Vehicle License Fee on First Registration kuwa TZS 200,000 kwa 501–1500cc, TZS 250,000 kwa 1501–2500cc, na TZS 300,000 kwa 2501cc na zaidi. Pia kuna registration tax ya motor vehicle ya TZS 250,000, na sasa kuna HIV Response Levy kwenye first registration: 0–1000cc ni TZS 50,000, 1001–1500cc ni TZS 100,000, 1501–2500cc ni TZS 150,000, na 2501cc+ ni TZS 200,000. (TRA)
Kwa hiyo, ukitaka kupanga bajeti vizuri, tumia formula hii ya haraka:
Bei ya gari Japan + inland charges Japan + inspection (takriban USD 150) + freight/insurance = CIF. Kisha ongeza import duty, excise ya engine size, excise ya umri kama inahusika, VAT 18%, RDL 2%, CPF 0.6% ya FOB, na mwisho first registration fees Tanzania. (Tanzania Bureau of Statistics)
Mapendekezo ya kiutendaji ni haya. Chagua gari lisilozidi miaka 7 kama unaweza, kwa sababu ukifika miaka 8 kodi ya umri inaanza kuwa nzito. Pili, epuka engine kubwa bila sababu, kwa sababu excise ya engine size na registration costs huongezeka. Tatu, usilalie quotation ya muuzaji pekee; omba proforma inayotenganisha bei ya gari, freight, insurance, na ada za bandari. Nne, tumia clearing agent mwenye leseni na umpe details zote za gari mapema ili akupe pre-clearance estimate kabla hujatuma fedha Japan. Hoja hizi zinaendana moja kwa moja na mfumo wa TRA wa CIF valuation, TANCIS lodgement, na structure ya excise kwa age na engine capacity. (TRA)
Kwa kifupi, siri ya kuagiza gari kwa gharama nafuu si kutafuta gari lenye bei ya chini tu, bali kutafuta mchanganyiko sahihi wa mwaka wa kutengenezwa, engine size, na CIF. Mara nyingi gari la 1300cc au 1500cc lenye umri wa chini ya miaka 8 huwa na mzigo wa kodi unaodhibitika kuliko gari la zamani au lenye engine kubwa, hata kama bei ya kununua Japan inaonekana karibu sawa. (TRA)
Nikikokotoa kwa mfano halisi wa gari unalolitaka, nikitumia engine size, mwaka wa kutengenezwa, na bei ya CIF, naweza kukupa makadirio ya karibu ya “mpaka number plate” kwa shilingi za Tanzania.
Kwanza, ni muhimu kuelewa kwamba kuagiza gari kuna gharama za aina mbili. Kuna gharama za upande wa Japan, kama bei ya kununua gari, usafirishaji wa ndani Japan, ukaguzi wa ubora kabla ya kusafirishwa, freight ya meli, na insurance. Kisha kuna gharama za upande wa Tanzania, kama ushuru wa forodha, excise duty, VAT, Railway Development Levy, Customs Processing Fee, na gharama za usajili wa kwanza wa gari. TRA inaeleza kuwa kodi za uagizaji kwa kawaida huhesabiwa kwa msingi wa thamani ya CIF, yaani Cost + Insurance + Freight. Pia TRA inaeleza kuwa excise duty ya ad valorem hutegemea CIF pamoja na import duty. (TRA)
Hatua ya kwanza ni kuchagua gari sahihi Japan na kuthibitisha taarifa zake vizuri kabla hujalipia. Angalia mwaka wa kutengenezwa, engine capacity, chassis number, mileage, hali ya gearbox, history ya ajali, na kama gari linafaa kwa matumizi yako Tanzania. Umri wa gari ni jambo kubwa kwa sababu Tanzania hutoza excise duty ya ziada kwa magari ya used kulingana na umri wake; kwa magari ya abiria yenye chini ya watu 10, gari la miaka 8 hadi 10 linatozwa 15%, na lililo zaidi ya miaka 10 linatozwa 30%. (TRA)
Hatua ya pili ni ukaguzi wa kabla ya kusafirishwa. Kwa magari used yanayoingizwa Tanzania, TBS inaeleza mchakato wa PVoC kwa hatua 5: kuomba ukaguzi, kupata inspection certificate/Certificate of Roadworthiness, kukusanya certificate, kuwasilisha certificate pamoja na shipping documents kwa TBS kwa authentication, na kisha kutumia certificate hiyo wakati wa clearance bandarini. Kwa magari kutoka Japan, TBS imekuwa ikitumia wakaguzi wa PVoC, na nyaraka za TBS zinaonyesha ada ya ukaguzi wa used motor vehicle kuwa USD 150 kwa gari. (Tanzania Bureau of Statistics)
Hatua ya tatu ni maandalizi ya nyaraka za usafirishaji. TRA inaeleza kuwa import documents kwa kawaida hujumuisha Final Invoice, authorization letter kwa agent, permits husika inapobidi, packing list, na transport documents kama Bill of Lading au Airway Bill. TRA pia inapendekeza declaration ifanywe kupitia Licensed Clearing and Forwarding Agent, na nyaraka zilodgewe kwenye TANCIS angalau siku 7 kabla ya meli kufika. (TRA)
Hatua ya nne ni clearance Tanzania. Kwa mujibu wa TRA, importer anapaswa kutumia Licensed Clearing and Forwarding Agent, na mchakato wa nyaraka hufanyika online kupitia TANCIS. Hapa ndipo assessment ya kodi hufanyika kulingana na CIF, HS classification, engine size, na umri wa gari. (TRA)
Kwa upande wa kodi, hizi ndizo za msingi unazopaswa kuzijua kwa gari la kawaida la used passenger vehicle:
| Kipengele |
|---|
| Import Duty |
| VAT |
| Railway Development Levy |
| Customs Processing Fee |
| Excise kwa engine size |
| Excise ya umri kwa used passenger cars (<10 persons) |
[th]
Kiwango cha kawaida
[/th][td]
mara nyingi 25% ya CIF kwa magari mengi ya passenger vehicles chini ya EAC CET; classification ya HS ndiyo huamua kiwango halisi
[/td][td]
18%
[/td][td]
2% ya CIF
[/td][td]
0.6% ya FOB
[/td][td]
chini ya 1000cc = 0%; 1001cc–2000cc = 5%; zaidi ya 2000cc = 10%
[/td][td]
miaka 8–10 = 15%; zaidi ya miaka 10 = 30%
[/td]Kitu ambacho watu wengi hukikosea ni kudhani kuna “bei ya kuagiza” moja tu. Kwa vitendo, gharama yako ya mwisho huwa na tabaka kadhaa: bei ya gari Japan, ada ya ukaguzi wa PVoC, freight/insurance hadi Dar es Salaam, ushuru wa forodha, VAT, excise, levy mbalimbali, kisha gharama za usajili. Ndiyo maana gari la bei nafuu kwenye auction linaweza kuonekana rahisi mwanzo lakini likaingia ghali baada ya kodi na ada zote kujumlishwa. (Tanzania Bureau of Statistics)
Kwa mfano wa makadirio, fikiria umechagua gari la mwaka wa kati, engine 1500cc, used, na CIF yake ikafika USD 10,000. Kisheria na kikodi, import duty inaweza kuwa karibu 25% ya CIF, excise ya engine size 5%, VAT 18%, pamoja na RDL 2% na CPF 0.6% ya FOB. Halafu kama gari hilo lina umri wa miaka 8 hadi 10, kuna pia excise ya ziada ya 15%; kama lina zaidi ya miaka 10, ziada hiyo hupanda hadi 30%. Hivyo tofauti ya mwaka wa kutengenezwa inaweza kubadilisha gharama ya ku-clear kwa kiwango kikubwa sana hata kama bei ya kununua gari ni ileile. Kwa sababu TRA assessment halisi hutegemea HS code, CIF iliyokubaliwa, na valuation ya customs, makadirio ya mwisho yanapaswa kuthibitishwa kwa clearing agent au TRA kabla hujalipia gari Japan. (TRA)
Baada ya clearance, utahitaji usajili wa kwanza. TRA inaonyesha Motor Vehicle License Fee on First Registration kuwa TZS 200,000 kwa 501–1500cc, TZS 250,000 kwa 1501–2500cc, na TZS 300,000 kwa 2501cc na zaidi. Pia kuna registration tax ya motor vehicle ya TZS 250,000, na sasa kuna HIV Response Levy kwenye first registration: 0–1000cc ni TZS 50,000, 1001–1500cc ni TZS 100,000, 1501–2500cc ni TZS 150,000, na 2501cc+ ni TZS 200,000. (TRA)
Kwa hiyo, ukitaka kupanga bajeti vizuri, tumia formula hii ya haraka:
Bei ya gari Japan + inland charges Japan + inspection (takriban USD 150) + freight/insurance = CIF. Kisha ongeza import duty, excise ya engine size, excise ya umri kama inahusika, VAT 18%, RDL 2%, CPF 0.6% ya FOB, na mwisho first registration fees Tanzania. (Tanzania Bureau of Statistics)
Mapendekezo ya kiutendaji ni haya. Chagua gari lisilozidi miaka 7 kama unaweza, kwa sababu ukifika miaka 8 kodi ya umri inaanza kuwa nzito. Pili, epuka engine kubwa bila sababu, kwa sababu excise ya engine size na registration costs huongezeka. Tatu, usilalie quotation ya muuzaji pekee; omba proforma inayotenganisha bei ya gari, freight, insurance, na ada za bandari. Nne, tumia clearing agent mwenye leseni na umpe details zote za gari mapema ili akupe pre-clearance estimate kabla hujatuma fedha Japan. Hoja hizi zinaendana moja kwa moja na mfumo wa TRA wa CIF valuation, TANCIS lodgement, na structure ya excise kwa age na engine capacity. (TRA)
Kwa kifupi, siri ya kuagiza gari kwa gharama nafuu si kutafuta gari lenye bei ya chini tu, bali kutafuta mchanganyiko sahihi wa mwaka wa kutengenezwa, engine size, na CIF. Mara nyingi gari la 1300cc au 1500cc lenye umri wa chini ya miaka 8 huwa na mzigo wa kodi unaodhibitika kuliko gari la zamani au lenye engine kubwa, hata kama bei ya kununua Japan inaonekana karibu sawa. (TRA)
Nikikokotoa kwa mfano halisi wa gari unalolitaka, nikitumia engine size, mwaka wa kutengenezwa, na bei ya CIF, naweza kukupa makadirio ya karibu ya “mpaka number plate” kwa shilingi za Tanzania.